Səhiyyə sisteminin təşkilində institusional yetkinlik mərhələsi

  Prezident İlham Əliyevin 19 oktyabr 2026-cı il tarixli fərmanı ilə “Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi” publik hüquqi şəxs Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilib. Fərman TƏBİB-in hüquq, öhdəlik və əmlakının Nazirliyin tabeliyində fəaliyyət göstərəcək yeni TƏBİB-ə keçməsini, cari rəhbərliyin isə səhiyyə naziri tərəfindən təyin edilən sədr və dörd müavindən ibarət İdarə Heyəti vasitəsilə həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.  Bu qərar Azərbaycanın səhiyyə idarəetməsində funksiyaların yeni qaydada yerləşdirilməsi deməkdir. Səhiyyə Nazirliyi yalnız normativ siyasət hazırlayan qurum kimi deyil, TƏBİB vasitəsilə dövlət tibb müəssisələrinin operatoru və xidmətin təşkilatçısı kimi də çıxış edəcək.

 Beləliklə, siyasətin hazırlanması ilə onun dövlət tibb şəbəkəsində icrası eyni institusional çətir altında əlaqələndirilir. Alıcı və təminatçı ayrılığı qorunur. Dəyişiklik səhiyyə xidmətinin alıcısı ilə təqdimatçısının yenidən eyni qurumda birləşdirilməsi anlamına gəlmir. Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyi Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində icbari tibbi sığorta fondunu idarə edən, dövlət adından tibbi xidmətləri mərkəzləşdirilmiş qaydada satın alan və xərcləri ödəyən qurum olaraq qalır. Bu bölgüdə Səhiyyə Nazirliyi və TƏBİB xidmətin təşkili və təqdimatını, Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyi isə maliyyələşdirmə, satınalma və ödənişi təmsil edir. Alıcı ilə xidmət təminatçısı arasında funksional məsafənin saxlanması xərclərin, xidmət həcminin və keyfiyyətin ayrıca qiymətləndirilməsi üçün əsas yaradır.

 Yeni modeldə Səhiyyə Nazirliyi siyasəti formalaşdırır və tabeliyindəki TƏBİB vasitəsilə dövlət tibb müəssisələrinin operatorluğu ilə xidmətin təşkilini həyata keçirir. Xidmətlərin alıcısı və ödəyicisi funksiyası isə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyindəki Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyində qalır.

Dəyişiklik niyə əhəmiyyətlidir?

 İlk mühüm məqam siyasət ilə icra arasında məsafənin azalmasıdır. Nazirlik qəbul etdiyi siyasətin dövlət xəstəxanalarında necə işlədiyini TƏBİB-in əməliyyat məlumatları vasitəsilə daha sürətli görə bilər. Bu, klinik standartlar, kadr planlaması, regional xidmət şəbəkəsi və keyfiyyət göstəriciləri üzrə qərarların praktik ehtiyaclarla daha sıx əlaqələndirilməsinə imkan verir. İkinci məqam məsuliyyət zəncirinin aydınlaşmasıdır. Dövlət tibb müəssisələrinin fəaliyyəti, idarə edilməsi və xidmət nəticələri üzrə siyasi və inzibati məsuliyyət vahid xətt üzrə qurulur. Eyni zamanda, alıcı qurumun ayrıca saxlanması müqavilə, tarif, xidmət həcmi və nəticələrin maliyyə baxımından müstəqil qiymətləndirilməsi potensialını qoruyur.

“Struktur dəyişiklik istiqaməti müəyyən edir, real transformasiya isə insanların yeni qaydada işləməyi öyrənməsi ilə baş verir.”

Adaptiv liderlik niyə lazımdır?

 Bu dəyişiklik yalnız struktur və tabeçilik məsələsi deyil. Nazirlik, TƏBİB, alıcı qurum, xəstəxanalar və tibb işçiləri arasında qərarvermə, məlumat mübadiləsi və hesabatlılıq qaydaları yenidən formalaşacaq. Belə keçidlərdə bütün problemlərin əvvəlcədən hazır texniki cavabı olmur; həllər tətbiq prosesində öyrənilir və təkmilləşdirilir.

 Adaptiv liderlik rəhbərdən ümumi məqsədi aydın saxlamağı, fərqli maraqları uzlaşdırmağı, klinik və inzibati heyəti dəyişiklik prosesinə cəlb etməyi, müqavimətin səbəbini anlamağı və qərarları nəticələr əsasında yeniləməyi tələb edir. Bu yanaşma səhvləri gizlətmək əvəzinə onlardan öyrənməyə, mərkəzi qərarlarla yerli təşəbbüs arasında tarazlıq yaratmağa və islahatın gündəlik klinik praktikaya keçməsinə kömək edir.

 Yeni modelin uğuru dörd şərtdən asılı olacaq: səlahiyyətlərin dəqiq bölgüsü, şəffaf satınalma, ölçülə bilən xidmət nəticələri və davamlı institusional öyrənmə. Bu şərtlər təmin olunarsa, struktur dəyişikliyi vətəndaş üçün daha əlçatan, koordinasiyalı və keyfiyyətli tibbi xidmətə çevrilə bilər.